Boeken

Grijnsverwekkende taal 

Hebba Nolla van schrijver en cabaretier Frank van Pamelen is een soort woordenboek, waarin allerlei korte talige beschouwinkjes opgenomen zijn. Bij aanstalten staat bijvoorbeeld: “Ik weet niet precies wat het zijn, aanstalten. Of hoe ze nu eigenlijk gemaakt worden.” Uit het voorwoord: “Probeersels met allerlei  schrijfgerei. Vormen van woordpassie. Bizarre observaties. Rijtjes, plaatjes en geintjes. Grijnsverwekkende taalverschijnselen en humorvolle poëzie”, over onderwerpen als aangereden, achtig en argeloos tot zonnetaal, zuurkoolwoorden en zzzin. 

Hebba Nolla. Een vrolijk ode aan de taal.  Nijgh & Van Ditmar, € 21,99 (256 blz.). ISBN 978 90 388 1672 2

Taalkunde in de klas 

In september nam Peter-Arno Coppen afscheid als hoogleraar Vakdidactiek in de Geesteswetenschappen. Ter gelegenheid daarvan verscheen onlangs Zodat taal boeit, een bundel met 43 bijdragen uit theorie en praktijk over hoe taalkunde kan worden onderwezen in het middelbaar onderwijs en het hbo (waar meestal weinig plaats is voor taalkunde) – zodat leerlingen niet alleen taalvaardiger worden, maar ook leren “redeneren over iets wat zo alledaags is en tegelijkertijd zo mysterieus”. 

Zodat taal boeit. Inspirerende taalkunde voor in de klas. Redactie: Jimmy van Rijt en Marc van Oostendorp. Pica, € 31,95 (336 blz.). ISBN 978 94 9333 646 9 

Hoe verder met de talen? 

Hoogleraar taalkunde Fred Weerman nam in september afscheid van de Universiteit van Amsterdam. Ter gelegenheid daarvan publiceerde hij Het verdriet van de talen, waarin hij ingaat op de volgens velen zorgwekkende ontwikkelingen in de taal: door economische en maatschappelijke ontwikkelingen sterven talen in rap tempo uit, en de talen die overblijven, veranderen en worden daardoor armer. En ook in de taalkunde gaat het niet goed: de belangstelling voor taalstudies neemt in hoog tempo af. Weerman heeft zo zijn bedenkingen bij de sombere conclusies die deze observaties oproepen, en vraagt zich liever af wat de genoemde veranderingen betekenen voor onze cultuur en samenleving. En of het mogelijk is dat deze ‘verdrietige’ ontwikkelingen ook ten goede zouden kunnen keren. Dat kan, als we ons niet verzetten tegen verandering, vindt hij. 

Het verdriet van de talen. Metamorfoses van taal en talenstudies. Amsterdam University Press, € 20,– (176 blz.). ISBN 978 90 4857 430 8 

Laaggeletterdheid 

Taal bepaalt de grootte van je wereld – dat is een van de conclusies die journaliste Rineke van Houten trekt aan het eind van haar boek Onleesbare wereld. Hierin beschrijft ze de levens van mensen die niet kunnen lezen (en die zich daardoor vaak ook minder goed kunnen uitdrukken dan ‘lezende mensen’). Van Houten leerde aan aantal van hen kennen, en zag met verbazing wat laaggeletterden allemaal (moeten) doen om zich te redden – en om (uit schaamte) verborgen te houden dat ze niet kunnen lezen. 

In Nederland heeft een op de vijf volwassenen lage basisvaardigheden (lezen, schrijven, rekenen), in Vlaanderen een op de zes. Van hen heeft iets minder dan de helft Nederlands als moedertaal. Van Houten beschrijft in haar boek ook wat er gedaan wordt om deze “nieuwe onderklasse” te helpen, maar signaleert tegelijkertijd dat het nog steeds niet genoeg is. 

Onleesbare wereld. Het dubbelleven van laaggeletterden. Balans, € 24,99 (240 blz.). ISBN 978 94 638 2430 9 

Scabreuze plaatsnamen 

Als jongetje was schrijver Paul Vreuls dol op onderbroekenlol, en de daarbij behorende belangstelling voor vieze woorden is bij hem eigenlijk nooit verdwenen. Een paar jaar terug raakte hij gefascineerd door ‘vieze plaats­namen’, en hij besloot er een boek over te maken: Reeth van Lull tot Anus. In dit boek doet hij verslag van zijn bezoeken aan Nederlandse en Vlaamse plaatsjes met een scabreuze naam, zoals Rectum, Boerenhol, Kuttingen, Geelbroek en Stinkhoek. Hij sprak er met de bewoners (ook over hoe het is om in bijvoorbeeld Poepershoek te wonen), legde het dagelijks leven vast in foto’s en ging op zoek naar de etymologie van de plaatsnamen. Alles bij elkaar is het vooral een mooi portret van het Nederlandse en Vlaamse platteland. Plus wat onderbroekenlol. 

Reeth van Lull tot Anus. Op avontuur langs de scabreuze kant van Nederland (en een vleugje Vlaanderen). VP&F, € 24,95 (176 blz.). ISBN 978 90 90 40441 7