Lezerspost

Het spel gespeeld (Reactie)

Dirk Hulst - Delft  

“Na 27 jaar verlaat Peter-Arno Coppen de redactie van Onze Taal” is de eerste zin van de toelichting bij het artikel over het ‘Grote Taalbeschouwingsspel’ van Coppen, waarmee je zinnen van alle kanten leert bekijken. De zin is niet figuurlijk: Coppen verlaat echt de redactie, hij gaat met pensioen. Maar toch nemen we de zin ook niet volledig letterlijk op: niemand zal denken dat Peter-Arno Coppen 27 jaar lang, zeven dagen per week, 24 uur per dag op de redactie van Onze Taal heeft doorgebracht en nu pas de weg naar uitgang gevonden heeft. Impliciet ligt in de zin besloten dat het om het werk gaat dat Coppen verrichtte op de redactie. Wie zegt dat hij altijd aanwezig was op de redactie? Wellicht werkte hij thuis, schreef hij vanaf zijn vakantieadres. Misschien kwam hij juist altijd braaf naar kantoor, om van negen tot vijf te schrijven en te redigeren.  

Het zinsdeel “de redactie van Onze Taal” is van de context en cursivering afhankelijk voor een goed begrip. Als je dit in het wilde weg zou zeggen, moet je misschien uitleggen dat Onze Taal een tijdschrift is, en dat Coppen niet op een redactie werkte waar de koers en inhoud van onze taal worden bepaald en beschreven.  

Na beschouwing blijkt toch de meest letterlijke betekenis van de zin zich in mijn hoofd te nesten. Peter-Arno Coppen verlaat de redactieruimte waar hij 27 jaar lang heeft verbleven. Als hij naar buiten stapt, heeft hij een grote koffer in de hand. Hij heeft de uitgang gevonden en kan na 27 jaar eindelijk naar huis.  

Haarlemmermeer (Reactie)

Makke Martsen Hepkema - Leeuwarden   

Het zou wel aardig zijn geweest wanneer meneer Luitingh, in zijn ‘Lezerspost’-inzending over de overtreffende trap van Haarlem, had vermeld dat dit voorkomt in Opperlandse taal- & letterkunde (1981) van Battus, onder het kopje ‘Baas boven baas’. Ik zal wel niet de enige zijn die dit meteen is opgevallen! 

Pakken en krijgen (Reactie)

Bri Wiener - West-Terschelling   

In enkele recente nummers ging het in ‘Lezerspost’ een paar keer over het werkwoord pakken, als in ‘Zij pakt goud’ en ‘Ze pakken een terrasje.’ Mijn oma, die haar hele leven in Arnhem heeft gewoond, gebruikte pakken juist niet waar ik dat wel zou doen. Zij ging ‘een kopje uit de kast krijgen’ als ik op de thee kwam.  

Stiller dan stil (Gesignaleerd)

Piet van Loon - Eindhoven  

Met enige regelmaat kom ik in bladen en kranten uitdrukkingen tegen als: “De nieuwe vliegtuigen hebben stillere motoren.” Maar ‘stiller’ zou beteken dat de oude vliegtuigen al stille motoren hadden, en dat is niet het geval. Het zou beter zijn te zeggen: ‘De nieuwe vlieg­tuigen hebben motoren die minder geluid maken dan de oude.’ Waarom gebeurt dit niet? Omdat de eerste vorm korter is? Maar strikt genomen klopt die niet. Wat is hier aan de hand?  

Alternatief voor bevruchting (Gesignaleerd)

Anneloes Tuithof - Molenlanden  

Laatst bleef ik hangen bij het woord bevruchting. Het suggereert dat de zaadcel actief iets doet met, of toevoegt aan de eicel, die als een hulpeloze Disneyprinses passief afwacht tot ze ‘be-vrucht’ wordt. Een klassiek sprookje in biologievorm. 

Maar dat beeld klopt niet, blijkt uit recent onderzoek. De eicel is allesbehalve passief: ze speelt een actieve rol en bepaalt zelf welke zaadcel binnen mag komen. Uiteindelijk smelten beide cellen samen tot één nieuw geheel. 

Dat roept de vraag op of het woord bevruchting niet aan vervanging toe is. Het klinkt eenzijdig, alsof de zaadcel iets toevoegt aan de eicel, terwijl een term als vervruchting beter laat horen dat beide cellen sámen één en hetzelfde vruchtje worden. 

Is dat al eens eerder gesignaleerd? En bestaan er alternatieven die wél recht doen aan dit proces of moeten we die nog uitvinden? Misschien lijkt dit een futiel detail, maar woorden vormen de bril waardoor we naar de wereld kijken. En als íéts een goed afgestelde bril verdient, is het wel het begin van al het leven. 

Verrassende straatnaamborden (Gesignaleerd)

Heleen Devlieger - Torhout  

Het is altijd leuk om door Brussel te struinen, maar tijdens mijn laatste uitstapje hebben de straatnaamborden me echt verrast. Ze zijn opgesteld in het Frans en Nederlands, waardoor je je op sommige straathoeken aan de pracht van dat laatste kunt vergapen. Zo is het equivalent van Rue de la Révolution niet Revolutiestraat, maar Omwentelingsstraat. Wow.  

Online vond ik nog wat sprekende straatnamen. Rue du Méridien wordt in het Nederlands niet Meridiaanstraat, maar Middaglijnstraat en onder Rue de la Querelle staat niet Twiststraat, maar Krakeelstraat. Drève de Bonne Odeur wordt vertaald als Willeriekendreef.   

Wordt het nog sprookjesachtiger? Ja, want Rue de la Comète is niet Komeetstraat, maar Staartsterstraat. En Rue du Petit Rempart vertaal je niet als Kleinewalstraat, maar als het o zo schattige Vestje.  

Het lekkerste ijs ooit (Gesignaleerd)

Willem Hekhuis - Leusden  

Zoals uniek al lang niet meer ‘uniek’ betekent maar iets als ‘bijzonder’, zo is, merk ik, ook de betekenis van ooit in diezelfde richting aan het verschuiven. Als mijn (klein)kinderen roepen dat ze zojuist ‘het lekkerste ijs ooit’ hebben geproefd, bedoelen ze alleen maar dat het bijzonder lekker was. Zo kunnen ze ook jaar in jaar uit ‘de leukste vakantie ooit’ beleven.   

U hebt/heeft  (Rectificatie)

Door een ongelukkige samenloop van omstandigheden zijn er twee foutjes geslopen in de tabel over u hebt en u heeft in het ‘Taalloket’ van het vorige nummer. De percentages voor Nederland zijn precies omgedraaid: 64% van de Nederlanders heeft juist een voorkeur voor u heeft (en 28% voor u hebt, en 8% heeft geen voorkeur). Helaas zijn ook de werkwoorden op de schildjes weggevallen.