Taalnieuws

Tweetalige verkeersborden in …

Friesland
Vorig jaar werd besloten dat er in Friesland tweetalige verkeersborden zouden komen; dit jaar worden de oude borden zo veel mogelijk vervangen. Inwoners konden stemmen over de vorm: ofwel een ontwerp met de Friese tekst onder een horizontale lijn, ofwel voor een ontwerp met de Friese tekst cursief. Het is die eerste optie geworden.

Noord-Brabant
Journalisten Huub Verhoeven en Rens van de Plas van het Brabantse platform Woeste Grond beplakten een aantal plaatsnaamborden in de provincie om aandacht te vragen voor de Brabantse streektaal. Valkenswaard werd zo Valkeswird, Waalwijk werd Wolluk. De journalisten roepen bewoners op: vraag je gemeenteraad om tweetalige plaatsnaamborden.

Expositie: taal en verlangen

Hoe kan taal liefde zichtbaar maken? Die vraag staat centraal in de tentoonstelling die tot en met 5 april 2026 te zien is in Nest in Den Haag. Uitgangspunt is het werk van de Duitse jurist Karl Heinrich Ulrichs, die in de negentiende eeuw een positief vocabulaire ontwikkelde voor liefde tussen mensen van hetzelfde geslacht – iets wat tot dan toe alleen in negatieve termen besproken werd, namelijk als ziekte of misdaad. Hoewel de termen die hij toen bedacht inmiddels niet meer gebruikt worden (uranisme zouden we tegenwoordig homoseksualiteit noemen), markeerde Ulrichs’ werk het begin van het denken over homoseksualiteit als een identiteit in plaats van als afwijking.

Gastcurator Philipp Gufler onderzoekt in deze tentoonstelling hoe taal verlangen vormgeeft en begrenst, met historisch materiaal en werk van hedendaagse kunstenaars.

Meer informatie over de tentoonstelling Urning & Urningin. Language and Desire since 1864 vind je hier. De tentoonstelling is nog tot 5 april 2026 te zien in Nest in Den Haag.

Gebruik van het woord recent

Iets wat onderzoekers recent noemen, kan soms wel 37 jaar oud zijn, blijkt uit Engelstalig onderzoek dat eind vorig jaar werd gepubliceerd in het medische tijdschrift The BMJ. De onderzoekers analyseerden hoe het woord recent gebruikt werd in wetenschappelijke artikelen over biomedische onderwerpen. Onderzoek of inzichten die ‘recent’ genoemd werden, waren gemiddeld ongeveer vijf jaar oud. Er waren ook uitschieters bij: in één geval was het betreffende onderzoek 37 jaar oud. In 17,7% van de gevallen werd recent gebruikt om naar iets te verwijzen wat ouder dan tien jaar was.

Taal in de zorg: ‘12-minutenregel’ afgeschaft

Inwoners van de Vlaamse Rand rondom Brussel mogen er niet langer voor kiezen om met de ambulance naar een Nederlandstalig ziekenhuis te worden gebracht. Sinds 2023 gold de ‘12-minutenregel’: patiënten mochten naar een Nederlandstalig ziekenhuis vragen in plaats van een Franstalig, zolang ze niet in levensgevaar verkeerden en de omweg maximaal twaalf minuten bedroeg.

Taalkundeprijzen

Op de Grote Taaldag in januari werden de prijzen van de Landelijke Onderzoekschool Taalkunde (LOT) uitgereikt.

De populariseringsprijs ging naar het boek Maar zo bedoelde ik het niet! van Ronny Boogaart, Henrike Jansen en Maarten van Leeuwen. De jury, waarin Onze Taal ook vertegenwoordigd was, noemde het een boek dat “vanuit de universitaire wereld handvatten aanreikt waarmee je de échte wereld beter te lijf kunt”.

De oeuvreprijs ging naar journalist Berthold van Maris, die ook schrijft voor Onze Taal. De jury: “Wie al die artikelen van Van Maris doorbladert, kan niet anders dan onder de indruk zijn van de bonte verscheidenheid aan taalkundige onderwerpen die hij aanpakt.”

3 vragen aan filosoof en schrijver Eva Meijer
Over hun nieuwe roman Een woord voor

In dit verhaal verdwijnen woorden zomaar uit de taal. En eerst valt dat niet zo op, als woorden als archaïsch en ekster plots niet meer bestaan, maar met de verdwijning van woorden als geld en sneeuw, of zelfs ik en dat, wordt het alsmaar problematischer. Overstappen op het Engels lijkt haast de enige oplossing.

Waarom moest dit boek er komen?
“Ik denk dat we al in een tijd leven waarin we de woorden kwijtraken om elkaar goed te begrijpen. Dat zit in de ontlezing, in teksten die vervangen worden door filmpjes, in het Nederlands dat steeds meer vervangen wordt door Engels: culturele fenomenen die onze woordenschat doen krimpen. Als filosoof denk ik daar veel over na, en als romanschrijver heb ik de vrijheid om dat consequent door te trekken, waardoor je duidelijker ziet wat er echt aan de hand is. Het boek heeft dus een maatschappelijke aanleiding, maar het begon ook als een soort spel, een gedachte-experiment: wat zou er gebeuren als woorden zouden verdwijnen? In het boek valt het verhaal samen met de vorm: woorden die verdwijnen in het verhaal, verdwijnen ook uit het boek.”

Je boek leest haast als een waarschuwing voor verengelsing. Kun je het Engels ook zien als een verrijking?
“Voor mijn academische werk schrijf ik teksten in het Engels en het contact met internationale collega’s is ook in die taal. In die zin is het heel erg gaaf dat we een taal hebben waarin we met elkaar kunnen praten. Maar die verschillende taalsferen moeten naast elkaar kunnen blijven bestaan. Uiteindelijk gaat het niet echt om het Nederlands of het Engels specifiek. Het gaat erom dat je jezelf op een genuanceerde en rijke manier moet kunnen uitdrukken. Als je een taal niet meer écht goed beheerst, raak je dat kwijt.”

Zijn er woorden die van jou juist wel mogen verdwijnen?
“Ik dacht eerst aan scheldwoorden, of woorden uit het naziverleden – maar die zijn juist ook belangrijk om de geschiedenis en cultuur te begrijpen. Ik denk nu vooral aan neoliberale termen als ‘de productie van kennis’. Het is zonde en ook problematisch om van alles een product te maken. Kennis ís geen product, het hoeft niet te voldoen aan marktwerking.”

“Maar uiteindelijk ligt het aan de mensen, niet aan de woorden. Dat ze soms op een stompzinnige manier worden gebruikt, daar kunnen die woorden zelf ook niks aan doen.”

Beluister ook de aflevering van onze podcast Over taal gesproken met Eva Meijer.