Omstreden namen

De afgelopen tijd waren er opvallend veel gevallen in het nieuws waarbij naamgeving voor problemen zorgde. Drie opmerkelijke geschillen op een rijtje:

1. Pattie Gonia
Outdoormerk Patagonia spande een rechtszaak aan tegen de Amerikaanse milieuactivist en dragqueen Pattie Gonia. Volgens het bedrijf lijkt de artiestennaam te veel op de merknaam Patagonia, waardoor er verwarring kan ontstaan en het merk schade zou kunnen lijden.

De naam Pattie Gonia is echter in de eerste plaats een woordspeling op Patagonië, de regio in Zuid-Amerika (waar ook het outdoormerk naar vernoemd is). Zulke woordspelingen en parodieën zijn een gebruikelijke traditie binnen de dragcultuur.

2. John Lemon
Ook in Frankrijk leidde een woordspeling tot een juridisch conflict. Yoko Ono eiste dat een Franse brouwer zou stoppen met de verkoop van ‘John Lemon’ bier, omdat die naam te veel zou lijken op die van haar overleden echtgenoot John Lennon. De brouwer mocht de resterende voorraad nog verkopen tot 1 juli 2026. Hij gaf aan te overwegen het bier daarna te hernoemen naar ‘Jaune Lemon’ (met het Franse woord voor ‘geel’), wat bijna hetzelfde wordt uitgesproken.

3. Ayurveda
Het Nederlandse cosmeticabedrijf Rituals sommeerde de ayurvedische therapeuten Anita Nanhoe en Silvana Naipal om het woord ayurveda niet te gebruiken in de naam van hun praktijk, House of Ayurveda. Volgens Rituals zou House of Ayurveda voor verwarring zorgen met hun eigen merknamen House of Rituals en The Ritual of Ayurveda. Dat is opmerkelijk, omdat ayurveda de naam is van een traditionele geneeswijze, en een bedrijf daar in principe niet zonder meer exclusieve aanspraak op kan maken. Rituals heeft de claim inmiddels ingetrokken.

‘Ik besef mij’: controverse rondom liedtekst Roxy Dekker

De single ‘Jij hebt mij’ van Kevin en Roxy Dekker

Een nieuw nummer van rapper Kevin en zangeres Roxy Dekker zorgde voor discussie. Het gaat om de regel in ‘Jij hebt mij’ waarin Roxy Dekker zingt: “Ik besef mij dat niemand mij ooit zo heeft gehad”. Op TikTok reageerde Pormes, die zelf ook zanger is. “Ik besef me bestaat helemaal niet”, zegt hij. “Het is ik besef of ik realiseer me. (…) Roxy, you can do better.”

Pormes: “‘Ik besef me’ bestaat helemaal niet.”

De video werd al snel honderd duizenden keer bekeken en in de reacties ontstonden discussies: was dit inderdaad een taalfout die erin geslopen was, of ging het hier om artistieke vrijheid? Het werd opgepikt door nieuwsmedia toen ook Roxy Dekker zelf reageerde: “Lekker fucking boeie echt”, schreef ze in een opmerking onder de video.

Taalwetenschapper Kristel Doreleijers werd om commentaar gevraagd in een item van nieuws programma Editie NL. Beseffen is van oudsher inderdaad geen zogeheten wederkerend werkwoord, legt ze uit, en dat me hoort er dus eigenlijk niet bij. Maar: “Als artiest heb je natuurlijk wel een bepaalde macht om de taal te veranderen. (…) Wie weet gaat [Roxy Dekker] diegene zijn die deze taalverandering echt een zetje geeft.”

Hack bij Instituut voor de Nederlandse Taal

Het Instituut voor de Nederlandse Taal (INT) kampte begin mei met een cyberaanval: de servers werden gehackt. Daardoor was de digitale infrastructuur van het INT zeker drie weken onbereikbaar. Ook andere (taal)websites die op de servers van het INT draaien, lagen in die periode plat, waaronder de websites Etymologiebank, Woordpeiler, en het online tijdschrift Neerlandistiek. Met behulp van backups is alles inmiddels weer hersteld: alle websites werken weer normaal.

Omdat bij de hack zeer waarschijnlijk ook persoonsgegevens zijn ontvreemd, waarschuwt het INT aan zakelijke relaties om alert te zijn op verdachte situaties, bijvoorbeeld berichten waarbij gevraagd wordt om extra gegevens of om geld.

Podcasttip: Nieuwkomers in het Nederlands

Hoe is het om in een andere taal te moeten denken, voelen en leven? In de podcast Tussen talen hoor je in elk van de vier afleveringen het verhaal van een jonge nieuwkomer in Vlaanderen of Nederland. Mohsen bijvoorbeeld, die in Nederland werd geboren, maar in Irak opgroeide. Toen hij op vijftienjarige leeftijd weer naar Nederland kwam, moest hij niet alleen weer aan het Nederlands wennen, maar ook aan de andere dialecten van het Arabisch die hij in zijn schoolklas tegenkwam. En je hoort Sedra, die als tiener vanuit Gaza naar Nederland kwam en zo graag Nederlands wilde leren, maar moeite had met het schoolsysteem.

Tussen talen is een podcast van Audio Collectief SCHIK in opdracht van de Taalunie. De podcast is te beluisteren in verschillende podcastapps.
Beluister de podcast Tussen Talen in Spotify.
Beluister de podcast Tussen Talen in Apple Podcasts.

“‘Wat ben jij dapper.’ Dat ben ik helemaal niet. Ik doe wat er moet gebeuren. Ik kom opdagen bij afspraken omdat ze in mijn agenda staan. Ik steek mijn arm uit voor bloedprikken omdat iemand zegt dat het moet. (…) Dat is niet dapper. Dat is overleven.”

In zijn column in tijdschrift LINDA. verwoordt longarts Sander de Hosson de frustratie die woorden als dapper kunnen oproepen bij zijn patiënten.

Gamewoordenboekje

Illustratie: NEMO (bevat met AI aangepast beeld)

Wanneer ben je een noob? Wat betekent het als je even gaat afk’en? Als je veel videogames speelt of iemand in je omgeving hebt die dat doet, vliegen de gametermen je al gauw om de oren. Ter gelegenheid van de tentoonstelling ‘Game On’, van 11 juli tot 26 oktober 2026 te zien in het NEMO Science Museum in Amsterdam, heeft het Instituut voor de Nederlandse Taal een game woordenboek samengesteld. Daarin wordt van zo’n 300 termen (veelal Engelse leenwoorden en afkortingen) uit de doeken gedaan wat ze betekenen en waar ze vandaan komen.

Enkele voorbeelden uit het woordenboek:

AFK: verkort uit Engels away from keyboard; boodschap dat een gamer even weg is uit het spel. Komt ook voor als werkwoord afk’en.

eindbaas: grote vijand aan het einde van een spel (…) die verslagen moet worden als laatste uitdaging voor het voltooien van het verhaal. Het woord eindbaas wordt inmiddels ook algemener gebruikt voor iemand op een belangrijke positie die ergens de eindverantwoordelijkheid voor heeft of iets heel goed kan.

noob: iemand die een nieuwkomer is in de gamewereld of (nog) niet zo goed is. Het woord komt van het Engelse newbie. Noob, ook wel geschreven als n00b of newb, wordt inmiddels ook algemener gebruikt voor iemand die ergens pas net mee begonnen is.

Gamewoordenboekje. Van noob naar pro is gratis online te lezen.