Boeken

Atlas van het dialect in Nederland

De vele authentieke, plaatselijke dialecten verdwijnen uit Nederland en Vlaanderen, zo hoor je steeds vaker. Desondanks is er nog heel veel dialect wél aanwezig, blijkt uit de grootformaat dialectatlassen van uitgeverij Lannoo. De succesvolle Atlas van het dialect in Vlaanderen verscheen in 2021, en nu is er dan de Atlas van het dialect in Nederland. Onze Taal-lezers zullen de opzet herkennen van de rubriek ‘Streektalen’. De atlas geeft in zo’n vijftig hoofdstukjes een beeld van de grote variatie die de dialecten vertonen, en van de positie en status die ze in de samenleving hebben. Onderwerpen die voorbijkomen, zijn onder meer namen voor bloemen, schelpen en lekkernijen, afscheidsgroeten, aanduidingen voor familieleden, het idioom van seks en liefde, en persoonlijke voornaamwoorden. De maatschappelijke rol van het dialect komt aan de orde in hoofdstukjes over onder meer sociale media, groepstalen, literatuur, identiteit en ‘verwachtingen voor de toekomst’. En er zijn ook hoofdstukjes over onderwerpen als het ontstaan van dialecten, spelling, dialectologie, uitspraak, en de bijzondere positie van het Limburgs. Alles bij elkaar een rijk opzoek- en bladerboek, met tekeningen van Steven Theunis en Stijn Fabri. Lezers van Onze Taal kunnen de atlas tot 1 januari 2027 met korting hier bestellen.

Atlas van het dialect in Nederland van Kristel Doreleijers, Alexia Kerkhof, Sterre Leufkens en Marc van Oostendorp. Lannoo, 216 blz. (€ 39,99). ISBN 978 94 0149 521 9

Het hele verhaal

Nog niet zo heel lang geleden betekende het woord verhaal eigenlijk alleen ‘vertelling’. Dus een (oorspronkelijk mondeling) relaas met een hoofdpersoon en een plot of een rode draad en een begin en een einde. Maar die literaire betekenis is allang niet meer de enige. Tegenwoordig kan de term ook gebruikt worden om een journalistiek artikel mee aan te duiden, of een theorie, verslag, betoog, pleidooi of wat dan ook. En als het bedrijfsleven of de politiek ermee aan de haal gaat, wordt het vertellen van een verhaal al snel een marketinginstrument om je boodschap aan het publiek te verkopen. In dat geval spreek je van storytelling.

Het hele verhaal van de bekende essayist Piet Meeuse onderzoekt waarom mensen verhalen vertellen, wat die verhalen met ons doen en welke rol de verteller daarin speelt. Waar het in de kern om gaat, is de geloofwaardigheid van de boodschap: een ‘goed verhaal’ moet kloppen en de ontvanger aanspreken. Maar het vertelt niet noodzakelijkerwijs de waarheid, en daarin schuilt dan ook een gevaar. Meeuse: “Verhalen zorgen voor samenhang en geven het leven betekenis. Maar (...) de verteller heeft altijd zo zijn eigen redenen om te vertellen wat hij vertelt.”

Het hele verhaal. Over het vertellen, de verteller en de vertelling. Athenaeum – Polak & Van Gennep, 216 blz. (€ 24,99). ISBN 978 90 253 2216 8

Nieuw in Nederland/België

Woordenboekuitgever Van Dale richt zich meer en meer op mensen die een vreemde taal willen leren, en dan vooral op de groeiende NT2-markt, dus (veelal) inburgeraars die het Nederlands als vreemde taal leren. De nieuwste uitgave voor die markt is de reeks Nieuw in Nederland, waarin de focus ligt op het leren van een taal door onderdompeling, en niet op regels leren en rijtjes stampen. Die onderdompeling wordt bereikt met een serie tot de verbeelding sprekende verhaaltjes, die elk een paar maal gelezen en beluisterd moeten worden. De opgedane kennis wordt getest met begripsvragen (“Waarom wil Lieke niet naar Laura luisteren in de auto?”) uit het oefenboek. Omdat inburgeren in België net wat anders gaat dan inburgeren in Nederland, is er ook een deel Nieuw in België (en overigens ook een deel Nuevo en España, waarmee Spaans geleerd kan worden). Voor de docenten is er een aparte handleiding.

Nieuw in Nederland/België van Max Koedood. Alle tekst- en oefenboeken kosten € 24,99. De docentenhandleiding € 14,99.

Klooftaal

Wanneer er in de samenleving vanuit de ene bubbel naar de andere wordt gecommuniceerd (rijken met armen, stedelingen met plattelanders, mannen met vrouwen), dan gebeurt dat nogal eens in taal die de verschillen tussen die bubbels bevestigt of zelfs aanzet – zogenoemde ‘klooftaal’. Mensen met bovengemiddelde inkomens en opleidingen hebben het bijvoorbeeld al snel over lage inkomens en lager opgeleiden, waarmee ze zichzelf al dan niet bedoeld als hoger profileren. Maar het kan ook anders, laat communicatiedeskundige Irene Bloemink zien in haar boek Klooftaal: als je weet waarop je moet letten, kun je je taal ook gebruiken om de verschillen kleiner te maken (en daardoor beter te communiceren). In haar boek laat ze zien hoe je dat doet, bijvoorbeeld door ook het perspectief van de ander/ontvanger in je boodschap te betrekken.

Klooftaal. Hoe taal ons verdeelt én bij elkaar kan brengen. Van Gennep, 102 blz. (€ 16,99). ISBN 978 94 6164 673 6