Taalnieuws

Bindende taaltoets Vlaamse leraren

“Elke leerkracht die lesgeeft, moet foutloos kunnen lezen en schrijven”, aldus de Vlaamse minister van Onderwijs Zuhal Demir. Onlangs kondigde zij daarom bindende taaltoetsen aan voor startende leerkrachten in Vlaanderen. Wie aan de slag wil in een kleuterklas, moet vanaf 2027 een toets Nederlands doen. Startende leraren in het lager onderwijs worden daarnaast ook getoetst op hun kennis van Frans en wiskunde. Als ze daarvoor zakken, mogen ze (nog) niet beginnen aan hun eerste stage.

De taal- en wiskundetoetsen zijn onderdeel van de nieuwe basisbekwaamheden voor de lerarenopleidingen kleuter- en lager onderwijs. Die bepalen wat een startende leerkracht minimaal moet kunnen en kennen. Ze gaan vanaf het schooljaar 2027-2028 in.

Een nieuwe taalontwikkeling: woordjes leren door oogcontact

Baby’s horen voortdurend nieuwe stemmen, woorden en andere geluiden. Maar welke informatie ze vervolgens onthouden, hangt voor een groot deel af van het oogcontact met de spreker. Dat blijkt uit onderzoek van de Universiteit van Cambridge en de Technische Universiteit Nanyang.

In een eerste experiment kregen baby’s van acht tot tien maanden drie video’s te zien waarin dezelfde vrouw steeds andere nepzinnetjes uitsprak. In elke video droeg ze een andere bril: een donkere zonnebril die oogcontact onmogelijk maakte, een bril met lichtgetinte glazen en een bril met volledig doorzichtige glazen. Tijdens het experiment vergeleken de onderzoekers de hersengolven van de baby’s met die van de spreker toen de video werd opgenomen.

Wat bleek? Wanneer de baby’s de ogen van de spreker konden zien, synchroniseerden hun hersengolven met die van haar. Met andere woorden: ze zaten letterlijk op dezelfde golflengte. Het oogcontact werd door de kleintjes geïnterpreteerd als een seintje: goed opletten, deze persoon vertelt iets belangrijks. Dat lieten de resultaten van het onderzoek dan ook zien: de baby’s bleken de onzinzinnetjes die ze hadden gehoord terwijl de spreker een doorzichtige bril op had het beste te onthouden.

Dyslexie-gedicht op shirt

Dichteres Anne Sophie Oudman heeft een “t-shit” gemaakt voor iedereen die dyslexie heeft en “er trots op is, of er best wat trotser op zou mogen zijn”. Want aan fierheid schort het nog weleens bij dyslectici, volgens Anne Sophie, en dat terwijl dyslexie ook zo haar mooie kanten heeft: “Hersenen van dyslectici werken op een andere manier, en daardoor zijn dyslectici soms heel creatief of ze hebben andere talenten.”

Het gedicht op het shirt schreef Anne Sophie nadat ze vorig jaar online veel kritiek had gekregen op een tikfoutje. Een leerkracht die dit dyslexie-gedicht gelezen had, vroeg of hij een leerling mocht verrassen door het gedicht op een shirt te printen. En zo werd het nu dus een “shit”-lijn. De shirts zijn hier te bestellen.

30 miljoen ...

dat is het bedrag dat de provincie Friesland de komende vijf jaar uittrekt om laaggeletterdheid in de provincie aan te pakken. Bijna een op de zeven Friezen heeft moeite met lezen, schrijven en/of rekenen.

Nieuw kenniscentrum voor AI en taalkunde

Hoe kunnen wetenschappers AI-taalmodellen op een verantwoorde manier gebruiken om onderzoek te doen? En welke kansen en obstakels komen er kijken bij de inzet van kunstmatige intelligentie in (taal)onderwijs? Met deze en andere vraagstukken gaat het Leiden Language Modeling Center (LLMC) aan de slag. Dit onlangs gelanceerde expertisecentrum van de Universiteit Leiden doet met onder meer het Instituut voor de Nederlandse Taal (INT) vanuit taalkundig perspectief onderzoek naar zogenoemde Large Language Models, een vorm van kunstmatige intelligentie die menselijke taal kan begrijpen en genereren (denk aan ChatGPT en Claude).

Een van de eerste projecten van het LLMC richt zich desinformatie: onderzoekers hopen meer inzicht te krijgen in de manier waarop AI-chatbots en deepfakes ingezet worden om mensen te misleiden.

“Taal komt op één te staan.”

Staatssecretaris Judith Tielen (Onderwijs) kondigt in een Kamerbrief aan dat taalonderwijs de hoogste prioriteit krijgt in het Nederlandse basis- en voorgezet onderwijs – meer nog dan andere kernvakken als rekenen, burgerschap en digitale geletterdheid.

Drie vragen over de Friese taalapp Skrep

Deze zomer werd Skrep gepresenteerd, een Duolingo-achtige app om Fries mee te leren, waarbij de naam van de app knipoogt naar het Friese woord skreppe, ‘ijverig en met moeite werken’. Skelte Anema van de Friese taalorganisatie Afûk was betrokken bij de totstandkoming ervan.

Goeiemiddei, wie moet deze app echt even installeren op de telefoon?
“We hebben de app speciaal ontwikkeld voor beginnende sprekers van het Fries: mensen die hier komen werken, nieuwe bewoners van buiten de provincie, en toeristen. We kregen daartoe de opdracht van de provincie Friesland, omdat gemeenten en bedrijven signaleerden dat er een kloof bestaat tussen Friestaligen en mensen die die taal niet spreken. Maar eigenlijk is de app interessant voor iedereen die van talen houdt. Door het spelkarakter ervan is het ook leuk om te doen. Na ieder thema, zoals ‘Wurk’ en ‘Frije tiid’, volgt er een Fries verhaaltje met de net geleerde woorden, en bijbehorende animaties.”

Wat is een uitdaging bij het leren van het Fries?
“Onze tweeklanken vormen wel een ingewikkeld puntje. Neem het Friese woord voor ‘boom’: beam. Die ea wordt uitgesproken met de ee van bijvoorbeeld peer, en dan gevolgd door een a erachter. Dat is vaak even wennen. Daarom hebben we ook een uitspraakmodule ingebouwd. Als je dan iets inspreekt, beoordeelt de app of het in orde is, of dat je nog even moet oefenen.”

Wat kun je als je alle lessen hebt afgerond?
“De basis. Denk aan jezelf voorstellen in het Fries en bijvoorbeeld bij de bakker met losse woorden duidelijk maken dat je een brood wilt. Een hele conversatie zit er nog niet in, maar wie de hele app uitspeelt, wint wel een kortingscode voor een cursus bij de Afûk.”