Bolletjesterreur

Tijdens de Nederlandse verkiezingen gingen veel partijen gebukt onder de terreur van zogenoemde bolletjesplaatjes. Dat zijn overzichten van het stemgedrag van politieke partijen per motie, waarbij de groene bolletjes staan vóór een bepaald politiek voorstel en rode bolletjes daartégen. De verontwaardiging die over die overzichten ontstond was niet altijd terecht, omdat je aan de bolletjes niet kunt aflezen wat de reden is voor een bepaalde stem. Zo stemt het CDA consequent tegenzogeheten ‘spreekt-uit-moties’, ongeacht de inhoud ervan – omdat dat soort moties nogal tijdrovend zijn.

Creepshot

Veel aandacht was er afgelopen jaar voor steeds extremere vormen van online grensoverschrijdend gedrag en regelrecht geweld. Het journalistieke platform Pointer heeft met een spraakmakend onderzoek bijvoorbeeld het al iets langer bestaande fenomeen creepshot op de kaart gezet: seksueel getinte foto’s en video’s die stiekem worden gemaakt van vrouwen waarbij ingezoomd wordt op borsten en billen. En in het najaar was er alom aandacht voor zogeheten com-netwerken (com is een verkorting van community), die allerlei vormen van sadisme verspreiden. Een andere naam hiervoor is 764-netwerken, naar de woonplaats van de oprichter ervan: die komt uit Stephenville in Texas, waarvan de postcodes met die cijfers beginnen.

Daddy-diplomatie

‘Vorm van onderhandeling waarbij gretig gebruik wordt gemaakt van gevlei’, zo genoemd nadat NAVO-baas Mark Rutte de Amerikaanse president Donald Trump had aangeduid met daddy, om hem gunstig te stemmen. Met het aantreden van Trump en door al zijn beleidswijzigingen ontstonden er sowieso veel nieuwe termen. Een kleine greep: Golf van Amerika (Trumps alternatief voor de Golf van Mexico), Liberation Day (de door Trump bedachte benaming voor de ‘bevrijdingsdag’ waarop historisch hoge importheffingen van kracht werden), en de bromance (‘mannen-romance’) met bespaar-tsaar Elon Musk, die snel afgleed tot een regelrechte Trump-Musk feud (‘ruzie tussen Trump en Musk’).

Dronemuur

Na verdachte dronevluchten boven Europees grondgebied besloten enkele NAVO-landen een zogeheten dronemuur op te richten. Geen letterlijke muur, maar een systeem dat drones kan detecteren en indien nodig neerhalen.

Eetdrammen

In oktober introduceerde het Nederlandse Voedingscentrum het woord eetdrammen voor ‘het opdringen van ongezond eten in reclames en in winkels’. Het moest de discussie rond ongezond voedsel openbreken, maar veel mensen vonden de term niet zo duidelijk. Zij interpreteerden het juist als het tegengestelde, namelijk het opdringen van gezond voedsel. In NRC werd de link gelegd met het woord klimaatdrammer, waardoor je juist zou kunnen denken dat het Voedingscentrum de eetdrammer is – alsof het wil zeggen: ‘Wij zijn die club die zegt dat je broccoli moet eten, want dat is goed voor je. Wij zijn eetdrammers.’

Kleurrijke eendagsvliegen

Er zijn van die woorden die nooit zullen inburgeren, maar die te mooi zijn om niet te noemen. Een greep:

• Bibi-sitting Afgevaardigden van de regering-Trump hielden dit najaar premier Benjamin Netanyahu (bijgenaamd Bibi) in de gaten en controleerden of hij het bestand met Hamas niet zou laten klappen – met een knipoog naar babysitten.
• Puddingpaniek In Tilburg doken bewoners massaal op de yoghurt, melk en boter die uit een omgekiepte wagen vol zuivel waren gevallen. Het gevolg: gevaarlijke situaties rondom het wagentje en witte voetsporen in de Tilburgse straten.
• Hij-dij-zomer: Het zonnige seizoen waarin mannen gesignaleerd werden met uiterst korte broeken, oftewel ‘microshorts’; Nederlandse vertaling van thigh guy summer door NRC.

Gen-Z-blik (of in het Engels: gen Z stare)

Het voorbije jaar ontstond er een woord voor ‘de lege uitdrukking met een ongemakkelijke stilte, die soms waargenomen wordt in een gesprek met een gen-Z’er’ (iemand die geboren is tussen circa 1997 en 2012). Sommige mensen interpreteren die uitdrukkingsloze gen-Z-blik als onverschilligheid of arrogantie, maar andere zijn milder. Volgens hen komt de blik voort uit ongemak en onwennigheid in sociale interacties, doordat gen-Z’ers zijn opgegroeid in de coronatijd en met een smartphone.

Het kan wél

Met deze slogan won D66 de Nederlandse verkiezingen eind oktober nipt van de PVV. De slogan lijkt geïnspireerd door de Amerikaanse slogan ‘Yes we can!’, die Barack Obama in 2008 naar de overwinning hielp (al vroeg het AD zich in 2024 al af wie dat zinnetje ‘Het kan wél’ toch bedacht had, waar het kabinet-Schoof patent op leek te hebben).

De nacht opeisen

Nadat de 17-jarige Lisa vermoord werd op weg naar huis na het uitgaan, werd in een mum van tijd de campagne ‘Wij eisen de nacht op’ gelanceerd. Onder meer met stickers, billboards en nachtelijke fietstochten klonk in heel Nederland de roep om meer veiligheid voor vrouwen.

Man, zeg er wat van

Ook werd de campagne ‘Man, zeg er wat van’ gestart, om mannen aan te moedigen vrienden aan te spreken op grensoverschrijdend gedrag.

Otrovert

Naast extraversie (waarbij je graag onder de mensen bent) en introversie (waarbij je graag op jezelf bent), onderscheidde psychiater Rami Kaminski dit jaar in New Scientist een nieuwe term die omschrijft hoe je jezelf verhoudt tot anderen: otroversie. De otrovert ‘zoekt naar wezenlijke verbinding buiten groepen om’. Het voorzag blijkbaar in een behoefte: het werd breed opgepikt in de media.

Rode lijn

Nadat de Nederlandse premier Dick Schoof had laten weten dat hij geen rode lijn overschreden zag worden bij de oorlog van Israël tegen Hamas, kwam de Nederlandse bevolking enkele malen massaal in actie door die rode lijn letterlijk zelf te vormen: met rode kleding in een kilometerslange optocht maakten honderdduizenden demonstranten de regering-Schoof duidelijk dat Israël in hun ogen wél te ver ging in Gaza.

Six seven

Dat was onder jongeren wel hét begrip van afgelopen jaar, en werd door verschillende organisaties wereldwijd dan ook uitgeroepen tot woord van het jaar. Oorspronkelijk verwees six seven naar een nummer van rapper Skrilla, maar een echte betekenis heeft de woord- en cijfercombinatie niet meer; door six seven te zeggen, laat je vooral gewoon blijken dat je het kent. De details erover lees je in de rubriek ‘Taaltrends’ van dit nummer.

Teletreinwerk

In Vlaanderen werd er gediscussieerd over ‘teletreinwerk’, waarbij je gewerkte uren tijdens je treinreis kunt laten meetellen als werktijd. Een belangrijk onderdeel van die tegemoetkoming is ook dat treinen beter uitgerust moeten worden om erin te kunnen werken. <<