Wat begon als een vreemd internetfenomeen, laat tegenwoordig miljoenen mensen ontspannen en lekker slapen: fluistervideo’s. Wie maken die slaapverwekkende video’s?

“Fluustern in ’t oar is niks van woar!”, riepen we vroeger in Twente als twee buurtkinderen op gedempte toon een onderonsje hadden. Dat had niks te maken met het waarheidsgehalte van het ‘gefluuster’; het ging erom dat fluisteren in gezelschap ongepast is. Een-op-een schept het echter een intieme sfeer van genegenheid en vertrouwen.

Dat is precies wat ‘ASMRtists’ (uitgesproken als ‘ASM-artists’) tot kunst hebben verheven. Ze maken video’s waarin ze fluisterend keuvelen, met hun nagels op telefoonhoesjes tikken, met make-upkwasten over de microfoon strijken of een kapper spelen die de kijker een knipbeurt geeft. Een Oscar zullen ze er niet mee winnen, toch lispelen deze ASMR-artiesten wereldwijd hordes mensen in slaap met hun fluistervideo’s. Hoe doen ze dat?

Net als in de kindertijd

ASMR staat voor autonomous sensory meridian response: een tintelend gevoel dat ontstaat aan de achterkant van het hoofd en uitstraalt naar de rest van het lichaam. Bepaalde geluiden of beelden kunnen dit prettige gevoel (tingles in ASMR-taal) opwekken. Daarvoor worden speciale fluistervideo’s gemaakt. Lang niet iedereen die naar die video’s kijkt, ervaart ASMR-tingles. De meeste mensen zetten zo’n filmpje aan om te ontspannen of om makkelijker in slaap te komen. Ook heel veel mensen níét trouwens, zij gruwen van de geluidjes en kunnen het gefluister niet aanhoren. Deze mensen zitten aan de andere kant van het ASMR-spectrum. Sommigen lijden misschien zelfs aan misofonie: een hevige afkeer van bepaalde geluiden, zoals smakken en tikken.

Slechts twintig procent van de mensen kan zo’n ASMR-reactie ervaren. Hun hersenverbindingen lopen anders dan die van de meeste anderen. Bij het horen van ASMR-gefluister en -geluiden daalt hun hartslag en worden ze lichamelijk rustig. Daarnaast activeert het gefluister het beloningssysteem in hun hersenen. Gedacht wordt dat het appelleert aan de kindertijd, aan ouders die hun kind sussend troosten of in slaap fluisteren. Er wordt nog onderzocht of ASMR therapeutisch kan worden ingezet bij depressie, burn-out en angstklachten.

Fluisterporno

Isabel Meijering (37) maakt al tien jaar ASMR-video’s op het YouTube-kanaal Isabel Imagination, dat bijna 400.000 abonnees heeft. ‘Het fluistermeisje’ werd ze genoemd: ze zou fluisterporno maken waarvan je brein een orgasme krijgt. Isabel wil er niks meer over horen. Interviews geeft ze nog amper, uit angst dat haar werk niet serieus wordt genomen. “ASMR gaat over platonische intimiteit met emotionele diepgang en verbinding. Zoals met je beste vriend of je ouders. Ik ben trots op wat ik doe, maar ik word vaak neergezet als een fluisterende blonde vrouw in een verpleegsterspakje, als een soort softpornoactrice.” Onderzoeken bevestigen dat ASMR niks met seks te maken heeft. Bij seksuele opwinding stijgt de hartslag; bij het ervaren van ASMR daalt die juist. In het geval van seks gaat het lichaam in de actieve stand, bij ASMR gaat het juist in de relaxstand.

Wat is fluisteren?

In BBC Science Focus legt docent Wetenschap en Technologie Luiz Villazon fluisteren als volgt uit: “Het geluid van je stem ontstaat wanneer lucht de stembanden in je strottenhoofd laat trillen. De toonhoogte hangt af van hoe strak je stembanden door je keelspieren worden gespannen. Hoe strakker gespannen, hoe hoger de toon. Wanneer je fluistert, worden de stembanden een klein beetje uit elkaar gehouden en zo strak gespannen dat ze niet kunnen trillen. De lucht stroomt er chaotisch doorheen waardoor verschillende frequenties met elkaar mengen, wat we horen als een hoog, sissend geluid.”

Uit het gekkiehoekje

Ook Yannic Nierkens (24) vindt het erotiseren van ASMR kort door de bocht en zelfs beledigend. Yannic maakt sinds vijf jaar ASMR-video’s. Zijn YouTube-kanaal YannicASMR telt bijna 60.000 abonnees. Gelukkig voor Isabel en Yannic neemt het onbegrip rond ASMR af. Yannic: “De meeste jongeren kennen het wel.” Isabel: “De oudere generatie vindt het soms nog gek. Toch bestaat ASMR al best lang; het werd alleen nooit zo genoemd.”

Volgens de ASMR-beweging werd wijlen landschapschilder Bob Ross onbedoeld de ‘founding father’ van de ASMR. In zijn tv-serie The Joy of Painting uit de jaren tachtig en negentig maakte hij met zijn zachte, rustgevende stem zogeheten ASMR-video’s avant la lettre. Yannic: “Door zijn baard en krullenbos heeft hij een heel vriendelijke en toegankelijke uitstraling, je voelt je meteen veilig bij hem.”

Uitstraling, goed stemgeluid, iets vertrouwenwekkends, dat heb je allemaal nodig als ASMRtist”, legt Isabel uit. “Ruim vijftien jaar geleden startten fans van Bob Ross’ stem The Whisper Community op Facebook. Een lid van die Facebookgroep wilde de ‘fluistergemeenschap’ uit het gekkiehoekje halen en verzon in 2010 de wetenschappelijk klinkende term ASMR.”

“‘Pindakaas’ is een heel goed fluisterwoord.”

Regendruppel tussen de lippen

De meeste van Isabels ASMR-video’s zijn in het Engels. “Met uitzondering van bijvoorbeeld de Vlaamse varianten, leent het Nederlands zich niet echt voor ASMR door de rollende r of de harde keelklanken van de g. Het Engels wél. Ook komen mijn meeste abonnees uit de Verenigde Staten, Canada en Engeland. Omdat ik het leuk vind om ze een beetje Nederlands mee te geven, sluit ik al mijn video’s af met slaap lekker en welterusten – dat zijn woorden die door de tongklanken van de t en de l goed klinken.” Net als sweetheart, een ander woord dat Isabel veel bezigt in haar video’s. “Dat heeft een heel mooie klank, met die s en h. En iedereen wil toch een lieverd genoemd worden?! Ik wil dat het brein van mijn kijkers in ruststand gaat en ze even afleiden van hun stressvolle dag. Voor het slapengaan wil ik ze fluisterend vertroetelen. Als een moeder die je liefdevol toespreekt.”

“In mijn video’s probeer ik veel woorden te gebruiken met een s, k of l, dat zijn fijne letters om te fluisteren. Pindakaas is bijvoorbeeld een heel goed fluisterwoord. Luister maar: pindakaasss.” Isabel gebruikt verschillende fluistertrucjes: “De s spreek ik niet als een harde sisklank uit, maar als een klein fluitje. Ik probeer daarvoor mijn mond zo nat mogelijk te houden, helemaal als een woord een dubbele s heeft of als ik een zin uitspreek met veel s’en achter elkaar. De p’s en b’s spreek ik ook zo zacht mogelijk uit, als een zachte regendruppel tussen mijn lippen. Dus geen ‘puh’ of ‘buh’ met extra ademkracht, maar alleen het doffe klikje van mijn lippen die elkaar raken.”

“Woorden met een h doen het ook goed, die zijn ‘breathy’. Ik spreek ze langzaam en met veel adem uit, zodat de luisteraar het bijna op z’n oren voelt, door de koptelefoon heen. In de ASMR noemen we dat ‘breathy whispering’. Daarnaast spreek ik een beetje ‘golvend’, op een bepaald melodisch ritme. Ik vertraag mijn spraak, alles wordt loom en zacht.”

Praten als een Brabander

Yannic beperkt zich niet alleen tot het Engels, hij maakt video’s in allerlei talen: Frans, Duits, Nederlands, Italiaans, Tsjechisch en Pools. “Ik vind Frans de beste taal voor ASMR. Dat heeft geen harde klanken of rollende r, en veel woorden met een k- of p-klank. Die vinden mensen prettig om te horen. Het Nederlands uit de Randstad klinkt nogal ruig, met harde klanken. Maar je kunt het ook zachter uitspreken, dan wordt het juist heel mooi. Hoewel ik dan wel het commentaar krijg dat ik praat als een Brabander.”

“Als ik een taal leer, vind ik het leuk om daar ASMR-video’s van te maken. Momenteel worstel ik met het Pools. Ik heb die taal nog niet zo goed onder de knie dat ik er goed in kan fluisteren. Ik heb moeite met de vele tsj-, zje- en sh-klanken, ze lijken te veel op elkaar voor mij. Ik spreek een tsj uit als een sh, en dan krijgt een woord krijgt meteen een heel andere betekenis. Wel kan ik Poolse ‘soft spoken’ ASMR maken. Daarbij praat je zacht en langzaam waardoor je je kunt focussen op de klanken van woorden. Vrouwenstemmen lenen zich hier beter voor, vind ik. Een mannenstem klinkt al snel te zwaar, te luid. Ik fluister liever dan dat ik me aan softspokenvideo’s waag.”

Piratenkostuum

Waar Yannic vooral ASMR-video’s maakt als hobby naast zijn werk als filmmaker, is Isabel een fulltime ASMRtist die ervan kan rondkomen. Ze bouwde een geluidsdichte opnamestudio in haar huis, met een ‘green screen’ om videobeelden op te projecteren. Er staan professionele microfoons, lampen en een camera. Een kledingrek puilt uit met kostuums, van androïdepak tot piratenkostuum. Het lijkt wel een carnavalswinkel. “Ik speel vaak rollenspellen om mensen in een fantasie te laten verdwijnen. Vandaar mijn artiestennaam Isabel Imagination. Soms loop ik in vol ornaat en met elfenoren op door het huis”, lacht ze.

Aan Yannic zijn die rollenspellen niet besteed. Hij maakt veel video’s terwijl hij door de bossen struint om onder fluisterend commentaar het geluid van een stromend beekje of knisperende berkenbast vast te leggen. Het zijn dus ook de beelden die ontspannen. Wellicht een tip voor de misofone lezer die de kriebels krijgt van het hijgerig gefluister van ASMR-video’s: geluid uit en ontspannen maar. <<