Veel managementboeken bevelen de salamitactiek aan als onderhandelingstechniek: als je doel of eisenpakket niet in één keer haalbaar is, hak het dan op in kleine plakjes afzonderlijke en acceptabele eisjes, en voilà: aan het eind van de rit heb je het begindoel alsnog behaald. De tactiek is vergelijkbaar met het eten van een gekruide salamiworst: plakje voor plakje, maar uiteindelijk werk je zo toch de hele worst naar binnen. Salamitactiek – het is een sprekend, je zou bijna zeggen smakelijk beeld. Ook andere talen kennen het, zoals het Duitse Salamitaktik, het Engelse salami tactics en het Franse tactiques de salami. Uit wiens koker komt dit begrip eigenlijk?

Hongaarse communisten

De eerste keer dat salamitactiek in Nederlandse kranten voorkomt, is in 1952. Het betreft een verslag in Trouw van een toespraak van de Hongaarse premier Mátyás Rákosi voor de Hogere School van de Communistische Partij in Boedapest. In zijn toespraak vertelt Rákosi hoe hij zijn partij aan de macht heeft geholpen. Voor wie het even kwijt is: in 1945 werd in Hongarije na vrije verkiezingen een coalitieregering gevormd. Aan die coalitieregering nam ook de communistische partij deel, al kreeg die slechts van 17 procent van de bevolking steun. Toch werd de leider daarvan, de stalinist Rákosi, vicepremier en in 1947 premier. In 1949 riep het parlement onder Rákosi’s premierschap de communistische Volksrepubliek Hongarije uit, en werden alle partijen behalve de communistische opgeheven.

Hoe had Rákosi dat voor elkaar gekregen? Daarover deed hij niet geheimzinnig. In zijn toespraak vertelde hij in detail hoe hij door geveinsde ‘samenwerking’ de tegenstand van de oppositie overwonnen had door er telkens ‘schijven af te snijden’. Die werkwijze noemde hij szalámitaktika, wat in Trouw letterlijk werd vertaald, met als toelichting: ‘Salami is een soort worst.’

Uit die toelichting kunnen we opmaken dat salami begin jaren vijftig niet heel bekend was in Nederland. Dat zal dan door de Tweede Wereldoorlog gekomen zijn, toen deze worst niet of nauwelijks te koop was. De salami was namelijk al lang bekend in Nederland. De eerste krantenadvertentie voor salami dateert uit 1865 en is afkomstig van een zekere Leopold Reichsfeld uit Wenen. Hij meldt dat hij in Amsterdam een vleesrokerij heeft geopend waar hij volgens de Weense methode allerlei worstsoorten fabriceert, waaronder salami. Kennelijk hebben wij de salami als product en naam dus via Oostenrijk leren kennen.

Italiaanse worst

In Duitstalige gebieden raakte salami in de zeventiende eeuw bekend als Italiaans exportproduct. De gedroogde en lang houdbare worst werd onder de naam salame sinds 1618 geproduceerd rond het Noord-Italiaanse Modena. De naam ging terug op het oudere (1560) salamme, ‘gezouten vlees’, een afleiding van salare, ‘zouten’. Salami is de meervoudsvorm. Waarschijnlijk werden de worsten in grote partijen verhandeld, waardoor het meervoud salami in andere talen als enkelvoudsvorm werd opgevat.

De Hongaren kennen de szálami sinds 1790. De Italiaanse worst werd in Hongarije doorontwikkeld tot eigen salamisoorten, die verhandeld werden onder de merknamen Pick (naar oprichter Márk Pick in 1883) en Herz (naar oprichter Ármin Herz in 1888). Ze worden in de Lage Landen nog steeds verkocht als Hongaarse salami en wintersalami, een vertaling van het Hongaarse téliszalámi. Die salami heette zo omdat hij aanvankelijk alleen in de winter kon worden geproduceerd bij lage temperaturen. Rákosi zal aan de Hongaarse worst hebben gedacht toen hij salamitactiek muntte.

Tegenwoordig geldt salami als ongezond. De onder autoritaire politici geliefde salamitactiek is voor de democratie minstens zo ongezond. Kan er geen verbod op beide komen? <<